Bał się szerokich ulic, ale szczegółowo opisał Warszawę. Kim był Aleksander Głowacki i dlaczego całe życie ukrywał się pod pseudonimem Bolesław Prus?
- Kiedy i gdzie urodził się Bolesław Prus (Aleksander Głowacki)?
- Kim byli rodzice Bolesława Prusa i jak wyglądało jego dzieciństwo?
- Dlaczego Aleksander Głowacki przybrał pseudonim Bolesław Prus?
- Jakie utwory i powieści napisał Bolesław Prus?
- W jakich gazetach publikował Bolesław Prus?
- Czy Bolesław Prus brał udział w powstaniu styczniowym?
- Na co chorował Bolesław Prus?
- Kim była żona Bolesława Prusa?
- Kiedy, na co i w jakim wieku zmarł Bolesław Prus?
- Czy Bolesław Prus jeździł na rowerze?
- W którym roku wydano "Lalkę"?
- Z czego zasłynął Bolesław Prus?
- Gdzie jest pochowany Bolesław Prus?
Kim był Bolesław Prus? Gdzie i kiedy się urodził? Jaką szkołę skończył? Gdzie pracował?
Aleksander Głowacki, szerzej znany jako Bolesław Prus, na zawsze zapisał się w historii polskiej literatury jako ceniony pisarz, nowelista i dziennikarz epoki pozytywizmu. Przyszły twórca realistycznych arcydzieł przyszedł na świat 20 sierpnia 1847 roku w Hrubieszowie w rodzinie ekonoma Antoniego Głowackiego herbu Prus oraz Apolonii z Trembińskich Głowackiej. Los nie oszczędzał go od najmłodszych lat - matka zmarła w 1850 roku, a rychła śmierć ojca, który cierpiał na chorobę psychiczną, sprawiła, że wcześnie osierocony chłopiec trafił pod opiekę krewnych. Edukacyjną ścieżkę przemierzał przez szkoły w Lublinie, Siedlcach i Kielcach. Szczególne piętno na jego młodzieńczej postawie wywarł starszy brat, Leon Głowacki, związany ze stronnictwem "czerwonych". Pod jego wpływem zaledwie 16-letni Aleksander Głowacki chwycił za broń w powstaniu styczniowym (1863–1864). Brał udział w walkach pod dowództwem Ludwika Żychlińskiego podczas bitwy pod Żelazną, po czym dołączył do oddziału Adama Andrzeja Zielińskiego. 1 września, w trakcie starcia we wsi Białki koło Siedlec, został ranny i trafił w ręce Rosjan. Z niewoli wyrwały go jednak młodzieńczy wiek oraz wstawiennictwo ciotki - po opuszczeniu szpitala pozwolono mu bezpiecznie wrócić do Lublina i dołączyć do bliskich. Bolesne doświadczenia zrywu na zawsze zweryfikowały jego spojrzenie na świat. Zamiast romantycznych zrywów wybrał ewolucjonizm, wiarę w pracę organiczną i trzeźwe postrzeganie rzeczywistości.
Droga do wykształcenia była jednak pełna przeszkód. Po wyjściu z więzienia i ukończeniu gimnazjum w Lublinie, w 1866 roku wstąpił na Wydział Matematyczno-Fizyczny Szkoły Głównej Warszawskiej. Brak środków do życia zmusiło go do przerwania nauki po dwóch latach. Kolejna próba w Instytucie Rolnictwa i Leśnictwa w Puławach zakończyła się wydaleniem za niesubordynację. Aby przetrwać w warszawskiej rzeczywistości, chwytał się najróżniejszych zajęć - pracował jako guwerner w dworach ziemiańskich oraz jako robotnik fabryczny.
Dlaczego Aleksander Głowacki przyjął pseudonim Bolesław Prus?
Rrodowe nazwisko Aleksander Głowacki rezerwował dla twórczości "poważnej" - marzył o pisaniu wielkich prac naukowych oraz filozoficznych, traktując nauki ścisłe jako swoje prawdziwe powołanie. Kiedy z powodów materialnych zaczął pisać drobne humorystyki do pism takich jak "Mucha" czy "Kolce", odczuwał spory dystans do tej prozy. Przybrał wówczas pseudonim Bolesław Prus, wywodzący się od nazwy rodzinnego herbu. Okazjonalnie podpisywał się także jako Jan w Oleju. Za swój właściwy debiut (bo pierwszy raz podpisał się jako Bolesław Prus) uważał opublikowane w 1872 roku na łamach "Opiekuna Domowego" szkice "Listy ze starego obozu".
Prawdziwym przełomem i przepustką do sławy okazała się prasa. Publikując w "Kurierze Warszawskim", "Ateneum", "Nowinach", "Tygodniku Ilustrowanym" oraz "Kurierze Codziennym", Bolesław Prus stworzył autorski, genialny model felietonu. Jego słynne "Kroniki tygodniowe" przez kilkadziesiąt lat kształtowały wrażliwość czytelników, łącząc celną obserwację obyczajową, propagowanie nauki i rozwoju gospodarczego z bezkompromisową krytyką społeczną. Co ciekawe, do tej pory są uznawane za wzorcowo pisane felietony i służą za przykłady podczas zajęć uniwersyteckich.
Co napisał Bolesław Prus? Z czego zasłynął?
Ogromny sukces dziennikarski otworzył Aleksandrowi Głowackiemu drogę do wielkiej prozy realistycznej. Szybko udowodnił, że potrafi diagnozować najgłębsze problemy epoki. Jego pierwszą dużą powieścią była "Placówka" (1886), ukazująca opór polskiego chłopa przed germanizacją, a także jego mentalność i przywiązanie do rodzinnej ziemi. Niedługo potem powstały dzieła stanowiące absolutny kanon literatury:
- "Lalka" (1890) - panoramiczny obraz Warszawy, stanowiący wnikliwe studium kryzysu idei pozytywistycznych oraz polskiego społeczeństwa;
- "Emancypantki" (1894) - powieść poruszająca aktualną wówczas tematykę przemian społecznych i ruchu kobiet;
- "Faraon" (1897) - jedyna w jego dorobku powieść historyczna, będąca uniwersalną analizą mechanizmów władzy, państwa i pałacowych kulis.
Pisarz był także autorem wyjątkowego zarysu systemu etycznego "Najogólniejsze ideały życiowe" (1901). Jako krytyk literacki konsekwentnie promował realizm oparty na wiedzy naukowej, sprzeciwiając się nowym prądom Młodej Polski. Głosił utylitaryzm sztuki - wierzył, że twórca ma moralny obowiązek służyć swojemu narodowi i podnosić jego poziom cywilizacyjny.
Jak wyglądało życie prywatne Bolesława Prusa? Miał żonę? Na co chorował?
Życie prywatne pisarza przebiegało w sposób skromny i uporządkowany. W 1875 roku poślubił swoją daleką kuzynkę, Oktawię z Trembińskich Głowacką. Nie doczekał się z nią jednak dzieci. Spekuluje się jednak, że owocem relacji pisarza z Aliną Sacewiczową był jego nieślubny syn, Jan Sacewicz (urodzony w 1907 roku, zmarły w 1945 roku w niemieckim oflagu koło Lubeki). Z kolei jego druga córka, a zarazem domniemana wnuczka Bolesława Prusa - Hanna Teresa Blandford - odeszła w 2024 roku w Warszawie.
Większość życia spędził w Warszawie, a ulubionym miejscem jego krajowych wyjazdów był Nałęczów, gdzie aktualnie znajduje się muzeum jego imienia. Za granicę podróżował zaledwie dwukrotnie. Kameralny tryb życia wynikał w dużej mierze z poważnych dolegliwości psychicznych i neurologicznych. Pisarz był także z zamiłowania cyklistą. Uwielbiał jazdę na rowerze i był w niej pionierem. Autor "Lalki" cierpiał na uciążliwą agorafobię (lęk przed otwartą przestrzenią), na co wpływ miał uraz z młodości, kiedy został publicznie znieważony przez studentów za kontrowersyjne opinie prasowe.
Mimo ograniczeń zdrowotnych z ogromnym zaangażowaniem poświęcał się pracy społecznej. Wspierał Towarzystwo Higieniczne, Kasy Rzemieślnicze, Towarzystwo Kolonii Letnich oraz stał na czele Stowarzyszenia Kursów dla Analfabetów Dorosłych.
Jak zmarł Bolesław Prus?
Aleksander Głowacki zmarł nagle na atak serca 19 maja 1912 roku w Warszawie w wieku 64 lat. Ostatnie pożegnanie, które zorganizowano 22 maja 1912 roku, ściągnęło rzesze wielbicieli jego twórczości i stało się ogromną, poruszającą manifestacją mieszkańców Warszawy. Bolesław Prus spoczął na cmentarzu Powązkowskim (kwatera 209-1-4/5/6), a na jego nagrobku, zaprojektowanym przez Stanisława Jackowskiego, wyryto przejmujący napis: "Serce serc" - stanowiący hołd dla człowieka, który całe swoje życie oddał służbie innym.